سیاه دانه | خواص و عوارض جانبی

سیاه دانه

سیاه دانه | خواص و عوارض جانبی

سیاه دانه (نام علمی: Nigella sativa) عضوی از تیرۀ آلالگان است که این تیره خود به خانوادۀ گیاهان گل‌دار تعلق دارد. سیاه دانه تا 30 سانتی‌متر رشد می‌کند و میوۀ آن دانه‌هایی دارد که به‌عنوان طعم‌دهنده و ادویه در بسیاری از دستورهای غذایی استفاده می‌شوند.

افزون بر مصارف آشپزی، سیـاه دانه برای خواص درمانی‌اش نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. درواقع استفاده از سـیاه دانه به‌عنوان روش درمانی طبیعی چندین قرن قدمت دارد و برای مشکلات مختلف، از برونشیت گرفته تا اسهال، استفاده می‌شده است.

در این مقاله به بررسی خواص سیاه دانه و همچنین برخی از عوارض جانبی آن می‌پردازیم.

آنتی‌اکسیدان‌های سیاه دانه

آنتی‌اکسیدان‌ها موادی هستند که اثرات رادیکال‌های آزاد را خنثی کرده و از آسیب اکسیداتیو به سلول‌ها جلوگیری می‌کنند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهند که آنتی‌اکسیدان‌ها می‌توانند اثرات قدرتمندی بر سلامت و بیماری داشته باشند.

درواقع، برخی از مطالعات نشان می‌دهند که آنتی‌اکسیدان‌ها ممکن است از بدن در برابر چندین نوع بیماری مزمن نظیر سرطان، دیابت، بیماری قلبی و چاقی محافظت کنند.

خواص آنتی‌اکسیدانیِ قدرتمندِ سیاه دانه از چندین ترکیب موجود در آن مانند تیموکینون، کارواکرول، تی-آنتول و 4-ترپینئول نشئت می‌گیرند.

نتایج یک مطالعۀ درون‌کشتگاهی نشان می‌دهد که روغن اسانس سیـاه دانه عملکردی مشابه به آنتی‌اکسیدان دارد.

بااین‌وجود، برای تشخیص چگونگی عملکرد آنتی‌اکسیدان‌های سیاه دانه در بدن انسان، به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.

کاهش کلسترول

کلسترول ماده‌ای شبیه به چربی است که در سراسر بدن وجود دارد. اگرچه بدن انسان به کلسترول نیاز دارد، اما امکان افزایش بیش‌ازحد آن در خون و درنتیجه افزایش خطر ابتلا به بیماری قلبی نیز وجود دارد.

مطالعات نشان داده‌اند که سیاه دانه به‌طور مشخص برای کاهش کلسترول مفید است.

بررسی و تحلیل 17 مطالعه نشان می‌دهد که مصرف مکمل سیـاه دانه با کاهش چشمگیر کلسترول کل، کلسترول بد (LDL) و تری‌گلیسرید خون ارتباط دارد.

جالب است بدانید که بر اساس نتایج این بررسی، روغن سـیاه دانه از پودر سیـاه دانه مؤثرتر است. بااین‌حال، تنها پودر سیاه دانه توانست کلسترول خوب (HDL) را افزایش دهد.

مطالعۀ دیگری که بر روی 57 فرد مبتلابه دیابت انجام شد نشان می‌دهد که مصرف مکمل سیـاه دانه به مدت یک سال باعث کاهش کلسترول کل و کلسترول LDL شده و درعین‌حال کلسترول HDL را افزایش داده است.

درنهایت، مطالعه‌ای بر روی 94 فرد مبتلابه دیابت نتایج مشابهی را نشان داده است و گزارش‌ها نشانگر این هستند که مصرف روزانه 2 گرم سیاه دانه به مدت 12 هفته باعث کاهش کلسترول کل و کلسترول LDL می‌شود.

خواص ضد سرطانی

سیاه دانه سرشار از آنتی‌اکسیدان است که به خنثی کردن اثرات مضر رادیکال‌های آزاد کمک می‌کنند. این اثرات ممکن است در بروز بیماری‌هایی نظیر سرطان نقش داشته باشند.

مطالعات درون‌کشتگاهی در این زمینه نتایج قابل‌توجهی داشته‌اند و نشان می‌دهند که سیاه دانه و ترکیب اصلی آن (تیموکینون) خواص ضد سرطانی بالقوه‌ای دارند.

به‌طور مثال، یک مطالعۀ درون‌کشتگاهی نشان داده است که تیموکینون باعث مرگ سلولی در سلول‌های سرطان خون می‌شود.

مطالعۀ درون‌کشتگاهی دیگری نشان می‌دهند که عصارۀ سـیاه دانه به غیرفعال کردن سلول‌های سرطان پستان کمک می‌کند.

نتایج سایر مطالعات درون‌کشتگاهی حاکی از این موضوع است که سیـاه دانه و ترکیبات آن ممکن است در مبارزه با سایر سرطان‌ها ازجمله سرطان لوزالمعده، ریه، گردن، پروستات، پوست و روده مؤثر باشند.

بااین‌وجود، شواهدی دربارۀ اثرات ضد سرطانی سیاه دانه در بدن انسان وجود ندارد. برای بررسی ضد سرطانی بودن سیـاه دانه به مطالعات انسانی بیشتری نیاز است.

از بین بردن باکتری‌ها

باکتری‌های بیماری‌زا علت بروز فهرست بلندی از عفونت‌های خطرناک هستند که از عفونت‌های گوش تا سینه‌پهلو را شامل می‌شوند.

برخی مطالعات درون‌کشتگاهی نشان داده‌اند که سیاه دانه ممکن است خواص ضد باکتریایی داشته باشد و برای مبارزه با برخی گونه‌های باکتری مؤثر واقع شود.

در مطالعه‌ای سـیاه دانه به‌طور موضعی بر روی بدن نوزادانی مالیده شد که به عفونت پوستی استافیلوکوکی دچار بودند. یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهند که سیاه دانه به‌اندازۀ آنتی‌بیوتیکِ معمولی برای درمان عفونت‌های باکتریایی مؤثر بوده است.

در مطالعه‌ای دیگر محققان استافیلوکوک اورئوس مقاوم به متی‌سیلین (MRSA) را ایزوله کردند. MRSA نوعی باکتریِ مقاوم به آنتی‌بیوتیک است که از زخم‌های بیماران دیابتی نشئت می‌گیرد و درمان آن دشوار می‌باشد.

در این مطالعه سیـاه دانه توانست در نیمی از نمونه‌های بررسی‌شده باکتری MRSA را از بین ببرد.

چندین مطالعۀ درون‌کشتگاهی دیگر نشان داده‌اند که سیـاه دانه می‌تواند به مهار کردن رشدِ این باکتری و همچنین بسیاری از گونه‌های دیگر کمک کند.

بااین‌حال، مطالعات در این زمینه محدود هستند و برای بررسی چگونگی اثرگذاری سیاه دانه بر گونه‌های مختلف باکتری در بدن به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.

سیاه دانه

تسکین التهاب

التهاب در اغلب موارد واکنش ایمنی عادیِ بدن است که به حفاظت از بدن در برابر صدمه و عفونت کمک می‌کند.

از طرف دیگر، باور بر این است که التهاب مزمن در بروز طیفی از بیماری‌ها  نظیر سرطان، دیابت و بیماری قلبی نقش دارد.

برخی مطالعات نشان می‌دهند که سیاه دانه ممکن است اثرات ضد التهابی قدرتمندی در بدن انسان داشته باشد.

در مطالعه‌ای که بر روی 42 فرد مبتلابه آرتریت روماتوئید انجام شد، مشخص گردید که مصرف روزانه 1000 میلی‌گرم سیـاه دانه به مدت هشت هفته باعث کاهش نشانگرهای التهاب و استرس اکسیداتیو می‌شود.

در مطالعه‌ای دیگر، محققان در مغز و نخاعِ موش‌ها التهاب به وجود آوردند. در مقایسه با دارونما، سیاه دانه برای محافظت از موش‌ها در برابر التهاب و سرکوب آن مؤثرتر بود.

مطالعه‌ای درون‌کشتگاهی نتایج مشابهی داشت و نشان داد که تیموکینون – ترکیب اصلی سیـاه دانه – به کاهش التهاب در سلول‌های سرطان لوزالمعده کمک می‌کند.

علیرغم این نتایج نویدبخش، اغلب مطالعات انسانی در این زمینه به افرادی با شرایط خاص محدود هستند. به‌منظور درک بهتر چگونگی اثرگذاری سیاه دانه در عموم مردم به پژوهش بیشتری نیاز است.

حفاظت از کبد

کبد یکی از مهم‌ترین اندام‌ها در بدن انسان است. این عضو حیاتی در پاک‌سازی سموم، سوخت‌وسازِ داروها، پردازش مواد مغذی و تولید پروتئین‌ها و مواد شیمیایی ضروریِ بدن نقش دارد.

چندین مطالعۀ حیوانیِ نتایج نویدبخشی داشته و نشان داده‌اند که سیاه دانه ممکن است به حفاظت از کبد در برابر صدمه و آسیب کمک کند.

در یک مطالعه، محققان نوعی مادۀ شیمیاییِ سمی به موش‌ها تزریق کردند که در مواردی این ماده با سـیاه دانه همراه بوده است. نتایج نشان می‌دهند که سیاه دانه میزانِ سمیت مادۀ شیمیایی را کاهش داده و از کبد و کلیه‌ها در برابر آسیب محافظت کرده است.

عوارض جانبی احتمالی

اگرچه سیاه دانه با فواید فراوانی برای سلامت در ارتباط است و مصرف آن به‌عنوان ادویه یا طعم‌دهنده عموماً خطری ندارد، اما مصرف مکمل یا روغن سیـاه دانه ممکن است با خطراتی همراه باشد.

برخی از مطالعات درون‌کشتگاهی نشان داده‌اند که سیـاه دانه و ترکیبات آن ممکن است فرآیند لخته‌سازی خون را تحت تأثیر قرار دهند. اگر برای لخته‌سازی خون دارویی مصرف می‌کنید، قبل از مصرف مکمل سـیاه دانه حتماً با پزشک خود مشورت داشته باشید.

اگرچه برخی مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که مصرف سیاه دانه در دوران بارداری خطری ندارد، اما نتایج یک مطالعۀ حیوانی حاکی از آن است که مصرف مقادیر بالای روغن سیـاه دانه می‌تواند سرعت انقباضات رحمی را کاهش دهد.

اگر باردار هستید، حتماً سیاه دانه را در مقادیر کم و به‌طور متعادل مصرف کرده و دربارۀ نگرانی‌های خود در این زمینه با پزشک مشورت کنید.

منبع: healthline.com

پیگیری سفارش
لیست مقایسه